EĞİTİMDE FİSKARS MODELİ

Fiskars, Finlandiya da bir köydür. Bu köyde bir de okul vardır. Ancak öğrenme, 

okulun duvarları arasında sınırlı değildir. Köyün tarihi, kültürel ve fiziki varlığı “öğrenme 

ortamı” olarak değerlendirilmektedir. Köyde bulunan sanatçılar, zanaatkârlar, esnaf ve köyün 

diğer sakinleri; köyün tarihi ve kültürel dokusu, okulun diğer öğrenme ortamlarını 

oluşturmaktadır  

             Gestalt Kuramına göre, insan problem durumuyla karşılaştığında, problem çözülene 

kadar bilişsel bir denge bozulması yaşar. Yeniden denge durumunu sağlayabilmek için birey, 

çeşitli faaliyetler içine girer. Gestaltçılara göre birey problem durumunun çözümü için ilgili 

parçaları birleştirme yöntemiyle sorunu çözmeye çalışır. Bu zihinsel çaba problem çözülene 

kadar devam eder. Birey problemin çözümüyle ilgili bir iç görü kazanır, öğrenme gerçekleşir. 

Öğrenme; problem durumunun, çözümsüzlükten çözüme geçişte oluşan kesikli bir süreçtir. 

Bunun yanında birey problemin çözümüne ulaşmadan önce, çözümü bulmak için bir deneme 

yanılma sürecinden geçmektedir. Tüm bu süreçler öğrenmenin oluşma süreçleri olarak ifade 

edilmektedir.

            Gestalt öğrenme kuramında bütüncül öğrenme yaklaşımı ön plana çıkmaktadır. Buna 

göre İnsanlar dünyayı bir bütün olarak algılarlar. Bütünü anlamadan parçaları anlamak 

mümkün değildir. Bütün, kendini oluşturan parçaların toplamından farklı ve büyüktür. Hiçbir 

parça, bütünün içerdiği özelliklere sahip değildir. Bu yaklaşımı eğitim alanına 

uyguladığımızda karşımıza “bütünlükçü öğrenme modeli” çıkar. Buna paralel olarak da 

“bütünlüklü öğrenme ortamları” ihtiyacı… Bu modeli 21. Yüzyılın öğrenme sorunlarına cevap 

verecek bir yaklaşım olarak da değerlendirmek mümkündür. Fiskars Köyü Öğrenme 

Modelinin bu açıklamalar etrafında incelersek; okul, tüm köyü bütüncül öğrenme ortamı 

olarak kabul etmiş minyatür bir yaşam alanı ve öğrenme ortamı oluşturmuştur. Bireysel ve 

sosyal problemler bu öğrenme ortamında denge durumuna yani çözüme kavuşturulmakta ve 

öğrenme oluşturulmaktadır.

                       

            Fiskars modelinde Gestaltçı Kurama uygun olarak bütünlüklü bir yaklaşım 

görülmektedir. Önce problem durumu ve farkındalığı yaratılıyor, daha sonra problemi çözme 

süreci öğrenme ortamının tamamına bütünlükçü bir çözüm yaklaşımıyla yayılıyor. Problem 

çözüm süreci uygulamaya dayalı bir yöntemle hayata geçiriliyor. Uygulama yönteminde öne 

çıkan model ise “atölye uygulamaları” olduğunu görüyoruz. Atölye uygulamaları sayesinde 

öğrencilerin, öğrendiklerini derinleştirmeleri ve çeşitlendirmeleri bekleniyor. Ayrıca farklı 

duyularının gelişmesi ve yeteneklerinin ortaya çıkarılması da öğrencilerin kazanımları 

arasında yer alıyor.

                           

            Atölye uygulamalarıyla bütüncül öğrenme nasıl sağlanıyor? Öncelikle bu yöntemle 

sanatçı, zanaatkâr, usta ve öğrenci arasında sosyal iletişim becerileri gelişiyor. Üretim 

sürecinde doğrudan yer alıyorlar, yaşam deneyimi kazanıyorlar. Grupla çalışma becerisi 

kazanıyorlar. Okulda teorik olarak öğrendiği matematik, fen ve beşeri bilimleri uygulama ve 

derinleştirme ortamı buluyorlar. Hayatın içinde sorunlarla karşılaştığında nasıl çözüm yolları 

bulacağını öğreniyorlar. Problem çözme becerisi, temel yaşam becerileri kazanıyorlar Teorik 

bilgiyi uygulamak suretiyle kalıcı öğrenme sağlıyorlar. Böylelikle öğrenme bütüncül olarak 

gerçekleşmiş oluyor.

             “Fiskars öğrenme ortamında” öğrenmede yararlanılan atölyeler; ağaç atölyesi, 

oymacılık, marangozluk, güzel sanatlar, örgü tasarım, doğa, çevre, yün atölyesi, cam, cam 

üfleme, kâğıt sanatı olarak sayılabilir. Bu atölyeler sınıf seviyesine göre farklılık ve çeşitlilik 

göstermektedir.

           Köydeki bu eğitim ortamı ile ilgili olarak OECD eğitim uzmanların görüşü ise; 

çocukların çok heyecanlı oldukları ve öğrendikleri; öğretmelerin ise geniş bir öğrenme 

ortamında çalışmaktan mutlu oldukları işlerini severek yaptıkları yönündedir. OECD eğitim 

uzmanları, eğitim ortamını bu şekilde geliştirmenin, öğrenme süreçlerini güçlü bir şekilde 

desteklediği görüşüne varmışlardır.

           FisKARS’tan Kars’a yani ülkemize dönelim ve burada ne yapılabilir değerlendirelim. 

Ülkemizde öğrenme ortamları her ne kadar okul “ihata” duvarıyla sınırlandırılmış olsa da bazı 

becerikli öğretmenler ve idareciler okullarının duvarlarını öğretime engel olmaktan 

çıkarmışlardır. Bu öğretmenler, çevrenin üretim, sanat, yönetim, sosyal ve kültürel yapılarını, 

müzeleri, üniversiteleri, bilim insanlarını, sanatçıları, yazarları ve diğer okul dışı ortamları 

öğrenme ortamına dâhil etmek suretiyle bir nevi bütüncül bir öğrenme ortamı sağlamış 

olmaktadırlar. Elbette bu model bireysel olarak öğretmenin ya da idarecinin becerisine 

bırakılmamalıdır. Bütüncül öğrenme modelinin uygulama şekli küçük ve büyük yerleşim 

birimine göre farklılaştırılarak genişletilmelidir. Bütüncül öğrenme modeli Kars’ta ve 

Ankara’da; köyde, ilçede ve ilde uygulanabilirliğinin yöntemleri geliştirilmeli ve ülke sathına 

yaygınlaştırılmalıdır.

            Belki de “Bütünlükçü Öğrenme Ortamı Modeli” yaşanılan eğitim ve öğrenme 

sorunlarına 21. Yüz yıl çözümü olarak sunulabilir.